Δ΄ ΤΑΞΗ - ΙΣΤΟΡΙΑ
ΑΡΧΑΪΚΑ ΧΡΟΝΙΑ
10. ΣΠΑΡΤΗ: Η ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΚΑΙ ΤΟ ΠΟΛΙΤΕΥΜΑ
Όταν οι Δωριείς κατέβηκαν στην περιοχή της σημερινής Ελλάδας (κατά την κάθοδο των Δωριέων, στην Γεωμετρική εποχή) μία από τις περιοχές που κατέκτησαν και εγκαταστάθηκαν ήταν η σημερινή νότια Πελοπόννησος.
Εκεί ζούσαν οι Αχαιοί, αλλά και κάποιος πιο αρχαίος λαός, οι Λέλεγες.
Μετά από πολλούς πολέμους, νίκησαν τους Αχαιούς και τους Λέλεγες, εγκαταστάθηκαν στην περιοχή της Σπάρτης και ονομάστηκαν Σπαρτιάτες.
Κάποιοι από τους παλαιούς κατοίκους κατάφεραν να ξεφύγουν και να γλιτώσουν, πηγαίνοντας να ζήσουν σε άλλες περιοχές (αυτός ήταν ο α΄ αποικισμός, που έγινε ανοργάνωτα και βιαστικά).
Όσοι δεν μπόρεσαν να ξεφύγουν, κατακτήθηκαν και υποχρεώθηκαν να ζουν υποταγμένοι στους Σπαρτιάτες.
Εκεί ζούσαν οι Αχαιοί, αλλά και κάποιος πιο αρχαίος λαός, οι Λέλεγες.
Μετά από πολλούς πολέμους, νίκησαν τους Αχαιούς και τους Λέλεγες, εγκαταστάθηκαν στην περιοχή της Σπάρτης και ονομάστηκαν Σπαρτιάτες.
Κάποιοι από τους παλαιούς κατοίκους κατάφεραν να ξεφύγουν και να γλιτώσουν, πηγαίνοντας να ζήσουν σε άλλες περιοχές (αυτός ήταν ο α΄ αποικισμός, που έγινε ανοργάνωτα και βιαστικά).
Όσοι δεν μπόρεσαν να ξεφύγουν, κατακτήθηκαν και υποχρεώθηκαν να ζουν υποταγμένοι στους Σπαρτιάτες.
Α. Η κοινωνία στην αρχαία Σπάρτη
α. Οι είλωτες
Ήταν υποδουλωμένοι αγρότες, κυρίως από την Μεσσηνία.
Δούλευαν στα χωράφια και στα σπίτια σαν υπηρέτες.
Θεωρούνταν ιδιοκτησία του κράτους και δεν είχαν το παραμικρό δικαίωμα.
Οι Σπαρτιάτες τούς φέρονταν απάνθρωπα και τους κρατούσαν κάτω από τον έλεγχό τους με πολύ σκληρούς νόμους και με την βία.
Γι’ αυτόν τον λόγο οι είλωτες έκαναν συχνές εξεγέρσεις, έστω και χωρίς επιτυχία.
Δούλευαν στα χωράφια και στα σπίτια σαν υπηρέτες.
Θεωρούνταν ιδιοκτησία του κράτους και δεν είχαν το παραμικρό δικαίωμα.
Οι Σπαρτιάτες τούς φέρονταν απάνθρωπα και τους κρατούσαν κάτω από τον έλεγχό τους με πολύ σκληρούς νόμους και με την βία.
Γι’ αυτόν τον λόγο οι είλωτες έκαναν συχνές εξεγέρσεις, έστω και χωρίς επιτυχία.
β. Οι περίοικοι
Ήταν ελεύθεροι άνθρωποι, αλλά με λίγα δικαιώματα.
Το όνομά τους προέρχεται από το "περί" (=γύρω) και το "οίκος" (=σπίτι). Ήταν δηλαδή αυτοί που έμεναν γύρω από τα σπίτια των Σπαρτιατών (γύρω από την πόλη της Σπάρτης).
Προέρχονταν από περιοχές που οι Δωριείς είχαν κατακτήσει αλλά τους είχαν επιτρέψει να διατηρήσουν την ελευθερία τους με αντάλλαγμα την υποταγή τους στην Σπάρτη.
Είχαν δικές τους πόλεις, ασχολούνταν με το εμπόριο, την βιοτεχνία και την γεωργία, αλλά δεν είχαν πολιτικά δικαιώματα (δεν ψήφιζαν, ούτε εκλέγονταν).
Το όνομά τους προέρχεται από το "περί" (=γύρω) και το "οίκος" (=σπίτι). Ήταν δηλαδή αυτοί που έμεναν γύρω από τα σπίτια των Σπαρτιατών (γύρω από την πόλη της Σπάρτης).
Προέρχονταν από περιοχές που οι Δωριείς είχαν κατακτήσει αλλά τους είχαν επιτρέψει να διατηρήσουν την ελευθερία τους με αντάλλαγμα την υποταγή τους στην Σπάρτη.
Είχαν δικές τους πόλεις, ασχολούνταν με το εμπόριο, την βιοτεχνία και την γεωργία, αλλά δεν είχαν πολιτικά δικαιώματα (δεν ψήφιζαν, ούτε εκλέγονταν).
γ. Οι Σπαρτιάτες
Ήταν πολίτες που ανήκαν στην δωρική φυλή και είχαν όλα τα δικαιώματα.
Δεν ασχολούνταν με τις καθημερινές οικονομικές δραστηριότητες, αφού τις ανέθεταν στις άλλες δύο τάξεις.
Ζούσαν πάντα κάτω από τον φόβο μιας εξέγερσης των ειλώτων, γι’ αυτό και όλη τους την ζωή την περνούσαν με πολέμους ή με προετοιμασία για πόλεμο.
Δεν ασχολούνταν με τις καθημερινές οικονομικές δραστηριότητες, αφού τις ανέθεταν στις άλλες δύο τάξεις.
Ζούσαν πάντα κάτω από τον φόβο μιας εξέγερσης των ειλώτων, γι’ αυτό και όλη τους την ζωή την περνούσαν με πολέμους ή με προετοιμασία για πόλεμο.
Με δυο λόγια:
Οι Σπαρτιάτες ήταν η κυρίαρχη τάξη, με όλα τα δικαιώματα. Δεν εργάζονταν και όλη τους την ζωή την περνούσαν με πολέμους ή με προετοιμασία για πόλεμο.
Οι περίοικοι ήταν οι "γείτονες", που ζούσαν ελεύθεροι, είχαν καταστήματα και χωράφια, αλλά δεν είχαν άλλα δικαιώματα και ζούσαν υποταγμένοι στους Σπαρτιάτες.
Οι είλωτες ήταν σκλάβοι, που δεν είχαν κανένα δικαίωμα και καθόλου ελευθερία.
Οι περίοικοι ήταν οι "γείτονες", που ζούσαν ελεύθεροι, είχαν καταστήματα και χωράφια, αλλά δεν είχαν άλλα δικαιώματα και ζούσαν υποταγμένοι στους Σπαρτιάτες.
Οι είλωτες ήταν σκλάβοι, που δεν είχαν κανένα δικαίωμα και καθόλου ελευθερία.
Β. Το πολίτευμα στην αρχαία Σπάρτη
Η αρχαία Σπάρτη είχε ένα μοναδικό πολίτευμα που συνδύαζε στοιχεία από τη βασιλεία, την ολιγαρχία και τη δημοκρατία.
Την εξουσία ασκούσαν οι δύο βασιλιάδες, η Γερουσία, η Απέλλα και οι πέντε Έφοροι.
Να πώς λειτουργούσε:
Την εξουσία ασκούσαν οι δύο βασιλιάδες, η Γερουσία, η Απέλλα και οι πέντε Έφοροι.
Να πώς λειτουργούσε:
α. Οι δύο Βασιλιάδες
Η Σπάρτη είχε πάντα δύο βασιλιάδες από δύο διαφορετικές οικογένειες.
Με αυτόν τον τρόπο οι Σπαρτιάτες προσπαθούσαν να αποφύγουν την συγκέντρωση της εξουσίας στα χέρια ενός μόνο ανθρώπου.
Ο ένας βασιλιάς ήταν υπεύθυνος για τον πόλεμο, ενώ ο άλλος φρόντιζε για τις θρησκευτικές και τις καθημερινές υποθέσεις.
Οι βασιλιάδες είχαν περιορισμένη εξουσία, καθώς ελέγχονταν από την Γερουσία και τους Εφόρους.
Με αυτόν τον τρόπο οι Σπαρτιάτες προσπαθούσαν να αποφύγουν την συγκέντρωση της εξουσίας στα χέρια ενός μόνο ανθρώπου.
Ο ένας βασιλιάς ήταν υπεύθυνος για τον πόλεμο, ενώ ο άλλος φρόντιζε για τις θρησκευτικές και τις καθημερινές υποθέσεις.
Οι βασιλιάδες είχαν περιορισμένη εξουσία, καθώς ελέγχονταν από την Γερουσία και τους Εφόρους.
β. Η Γερουσία
Η Γερουσία ήταν από τους πιο σημαντικούς θεσμούς της αρχαίας Σπάρτης.
Αποτελούνταν από 30 μέλη:
από 28 γέροντες (άνδρες άνω των 60 ετών, έμπειρους, σοφούς και σεβαστούς πολίτες της Σπάρτης),
και τους δύο βασιλιάδες.
Τα μέλη της Γερουσίας εκλέγονταν από την Απέλλα και είχαν ισόβια θητεία.
Η Γερουσία συζητούσε και πρότεινε νόμους για ψήφιση στην Απέλλα.
Συμβούλευε τους βασιλιάδες σε πολιτικά και στρατιωτικά θέματα.
Είχε την ανώτατη δικαστική εξουσία.
Προσπαθούσε να διατηρεί την ισορροπία ανάμεσα στους βασιλιάδες και τους Εφόρους
Αποτελούνταν από 30 μέλη:
από 28 γέροντες (άνδρες άνω των 60 ετών, έμπειρους, σοφούς και σεβαστούς πολίτες της Σπάρτης),
και τους δύο βασιλιάδες.
Τα μέλη της Γερουσίας εκλέγονταν από την Απέλλα και είχαν ισόβια θητεία.
Η Γερουσία συζητούσε και πρότεινε νόμους για ψήφιση στην Απέλλα.
Συμβούλευε τους βασιλιάδες σε πολιτικά και στρατιωτικά θέματα.
Είχε την ανώτατη δικαστική εξουσία.
Προσπαθούσε να διατηρεί την ισορροπία ανάμεσα στους βασιλιάδες και τους Εφόρους
γ. Η Απέλλα
Η Απέλλα ήταν η λαϊκή συνέλευση των Σπαρτιατών πολιτών. Σε αυτήν συμμετείχαν άνδρες πολίτες άνω των 30 ετών.
Η Απέλλα συζητούσε και ψήφιζε για θέματα που πρότειναν η Γερουσία και οι έφοροι, όπως ήταν οι αποφάσεις για πόλεμο, ή διάφορους νόμους.
Οι αποφάσεις στην Απέλλα λαμβάνονταν συνήθως με φωνητική ψηφοφορία (όχι γραπτή), και οι έφοροι έκριναν ποια πλευρά είχε επικρατήσει.
Η Απέλλα συζητούσε και ψήφιζε για θέματα που πρότειναν η Γερουσία και οι έφοροι, όπως ήταν οι αποφάσεις για πόλεμο, ή διάφορους νόμους.
Οι αποφάσεις στην Απέλλα λαμβάνονταν συνήθως με φωνητική ψηφοφορία (όχι γραπτή), και οι έφοροι έκριναν ποια πλευρά είχε επικρατήσει.
δ. Οι πέντε Έφοροι
Οι πέντε Έφοροι ήταν πέντε άνθρωποι που προέρχονταν από τον λαό της Σπάρτης, χωρίς να έχει σημασία αν ήταν πλούσιοι ή φτωχοί, ή αν κατάγονταν από αριστοκρατική ή λαϊκή οικογένεια.
Εκλέγονταν κάθε χρόνο από την Απέλλα.
Είχαν μεγάλη εξουσία: Μπορούσαν να ελέγχουν τους βασιλιάδες, να οργανώνουν τον στρατό και να επιβλέπουν την καθημερινή ζωή των πολιτών.
Επίσης, είχαν τον ρόλο των δικαστών, ενώ φρόντιζαν για την τήρηση της τάξης στην καθημερινή ζωή.
Στην πραγματικότητα αυτοί διοικούσαν το κράτος της Σπάρτης, αφού είχαν το δικαίωμα ακόμη και να ελέγχουν τους δύο βασιλιάδες.
Εκλέγονταν κάθε χρόνο από την Απέλλα.
Είχαν μεγάλη εξουσία: Μπορούσαν να ελέγχουν τους βασιλιάδες, να οργανώνουν τον στρατό και να επιβλέπουν την καθημερινή ζωή των πολιτών.
Επίσης, είχαν τον ρόλο των δικαστών, ενώ φρόντιζαν για την τήρηση της τάξης στην καθημερινή ζωή.
Στην πραγματικότητα αυτοί διοικούσαν το κράτος της Σπάρτης, αφού είχαν το δικαίωμα ακόμη και να ελέγχουν τους δύο βασιλιάδες.
Με δυο λόγια:
Το πολίτευμα της Σπάρτης ήταν ένα σύστημα που ένωνε χαρακτηριστικά από διάφορα πολιτεύματα.
Την εξουσία ασκούσαν οι δύο βασιλιάδες, η Γερουσία, η Απέλλα και οι πέντε Έφοροι.
Οι δύο βασιλιάδες ήταν υπεύθυνοι, ο ένας για τον στρατό στις μάχες, και ο άλλος για τις θρησκευτικές τελετές και την ειρήνη στην πόλη.
Η Γερουσία αποτελούνταν από 30 μέλη: 28 γέροντες και 2 βασιλιάδες. Συζητούσε όλα τα σοβαρά προβλήματα του κράτους και έφερνε νόμους στην Απέλλα για να ψηφιστούν.
Η Απέλλα ήταν η λαϊκή συνέλευση των Σπαρτιατών πολιτών. Εκεί συζητούσαν και ψήφιζαν τα θέματα που πρότεινε η Γερουσία.
Οι πέντε Έφοροι ήταν πέντε άνθρωποι που προέρχονταν από τον λαό της Σπάρτης. Εκλέγονταν κάθε χρόνο από την Απέλλα.
Στην πραγματικότητα αυτοί διοικούσαν το κράτος της Σπάρτης, αφού είχαν το δικαίωμα ακόμη και να ελέγχουν τους δύο βασιλιάδες.
Την εξουσία ασκούσαν οι δύο βασιλιάδες, η Γερουσία, η Απέλλα και οι πέντε Έφοροι.
Οι δύο βασιλιάδες ήταν υπεύθυνοι, ο ένας για τον στρατό στις μάχες, και ο άλλος για τις θρησκευτικές τελετές και την ειρήνη στην πόλη.
Η Γερουσία αποτελούνταν από 30 μέλη: 28 γέροντες και 2 βασιλιάδες. Συζητούσε όλα τα σοβαρά προβλήματα του κράτους και έφερνε νόμους στην Απέλλα για να ψηφιστούν.
Η Απέλλα ήταν η λαϊκή συνέλευση των Σπαρτιατών πολιτών. Εκεί συζητούσαν και ψήφιζαν τα θέματα που πρότεινε η Γερουσία.
Οι πέντε Έφοροι ήταν πέντε άνθρωποι που προέρχονταν από τον λαό της Σπάρτης. Εκλέγονταν κάθε χρόνο από την Απέλλα.
Στην πραγματικότητα αυτοί διοικούσαν το κράτος της Σπάρτης, αφού είχαν το δικαίωμα ακόμη και να ελέγχουν τους δύο βασιλιάδες.
